Jaga Warga Emas di Rumah: Kenal Pasti Risiko Jatuh dan Peranan Penjaga

Risiko jatuh dalam kalangan warga emas jarang berpunca daripada satu faktor sahaja. Corak berjalan, keseimbangan, kekuatan otot, tekanan darah, pening, fungsi kognitif, penglihatan, pendengaran, keadaan kaki dan kasut, ubat-ubatan, kawalan kencing serta keupayaan melakukan aktiviti harian semuanya boleh mempengaruhi keselamatan seseorang.[3]

Risalah rasmi Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) turut menyenaraikan kelemahan otot kaki, masalah keseimbangan atau koordinasi, penglihatan, ubat, lantai licin, pencahayaan dan halangan laluan sebagai faktor yang perlu diberi perhatian.[1]

1. Kenal pasti semua faktor risiko

Tanya apa yang berlaku sebelum, semasa dan selepas kejadian jatuh atau hampir jatuh. Semak juga perubahan fungsi, simptom, keyakinan, penggunaan alat bantuan dan aktiviti yang penting kepada warga emas itu. Setiap faktor yang dikenal pasti perlu disusuli dengan tindakan atau rujukan yang sesuai, bukan sekadar senarai larangan umum.[3]

2. Periksa laluan harian di dalam rumah

KKM menyarankan pencahayaan yang baik, lantai tidak licin, pemegang tangga dan laluan yang tidak bersepah. Penilaian rumah perlu melihat bagaimana individu benar-benar bergerak ke tandas, bilik tidur, ruang solat, dapur dan pintu keluar, bukan hanya keadaan rumah secara umum.[1]

NICE England mengesyorkan penilaian bahaya di rumah menggunakan alat yang disahkan, diikuti langkah untuk mengurangkan risiko yang dikenal pasti. Penglibatan ahli terapi cara kerja atau petugas terlatih dengan penyeliaan yang sesuai juga boleh dipertimbangkan. Ini ialah panduan England, bukan undang-undang atau protokol Malaysia.[3]

3. Semak ubat dan penglihatan, jangan ubah rawatan sendiri

Semakan ubat berstruktur boleh mengenal pasti ubat yang meningkatkan risiko jatuh dan membantu menentukan sama ada pelarasan patut dipertimbangkan. Penjaga dan ahli fisioterapi tidak menghentikan, mengurangkan atau menukar ubat sendiri. Sebarang kebimbangan perlu dirujuk kepada doktor atau ahli farmasi yang merawat.[3]

KKM menyarankan pemeriksaan mata apabila penglihatan kabur dan lawatan berkala kepada doktor termasuk doktor mata. NICE England turut menyatakan gangguan penglihatan akibat katarak memerlukan rujukan oftalmologi.[1][3]

4. Senaman perlu mengikut kemampuan

Program latihan untuk mengurangkan risiko jatuh perlu dilakukan secara berperingkat dan disesuaikan dengan keperluan, keutamaan, matlamat serta kebolehan individu. Latihan boleh memberi tumpuan kepada keseimbangan, koordinasi, kekuatan dan kuasa otot, tetapi bukan satu jenis senaman sesuai untuk semua warga emas.[3]

Panduan KKM tentang jalur rintangan menerangkan peningkatan rintangan secara berperingkat dan mengarahkan individu berhenti jika sakit berlaku. Prinsip ini menyokong intensiti senaman yang dinilai dan dipantau, bukan jaminan bahawa senaman tertentu dapat mencegah semua kejadian jatuh.[2]

5. Penjaga membantu tanpa mengambil alih kebebasan

Penjagaan di rumah perlu mengambil kira matlamat, keutamaan dan perkara yang masih boleh serta mahu dilakukan oleh warga emas. Tanya sama ada individu itu mahu penjaga terlibat dalam perancangan dan hormati pilihannya.[4]

Komunikasi yang jelas membantu semua pihak bersetuju tentang bentuk bantuan, arahan atau isyarat yang konsisten, cara menggunakan alat bantuan, tindakan selepas jatuh dan perubahan kesihatan yang perlu dicatat serta dirujuk mengikut tahap keperluan. Pendidikan kepada keluarga atau penjaga perlu diberikan apabila sesuai, bukan secara automatik tanpa persetujuan warga emas itu.[3][4]

6. Apa perlu dilakukan selepas warga emas jatuh?

Kejadian jatuh berulang, pergerakan yang semakin merosot, perubahan fungsi saraf, pengsan, sakit atau kecederaan yang disyaki memerlukan penilaian lanjut mengikut tahap segera dan skop amalan. Senarai ini tidak menyeluruh, dan artikel ini tidak menggantikan penilaian klinikal individu.[3][5]